ประเด็นที่สร้างความฮือฮาในแวดวงผู้สนใจภูมิปัญญาพื้นบ้านไทยเมื่อไม่นานมานี้ คงหนีไม่พ้นข้อถกเถียงเกี่ยวกับการปรับโฉมการแข่งขันว่าวแอก ซึ่งมีการนำเสนอแนวคิดใหม่ที่อาจเปลี่ยนแปลงเอกลักษณ์ของว่าวแอกไปอย่างสิ้นเชิง ณ เวทีเสวนา “อนาคตภูมิปัญญาอีสาน” ศูนย์วัฒนธรรมขอนแก่น เมื่อวันที่ 15 มกราคมที่ผ่านมา นางสาวพรทิพย์ สุริยะ ผู้จัดการแข่งขันกีฬาพื้นบ้านแห่งชาติ ได้จุดประเด็นร้อนด้วยการเสนอการให้คะแนนที่ให้ความสำคัญกับความสวยงามของตัวว่าวและการประดิษฐ์เครื่องทำเสียงหรือ “เสียงธนู” ที่ซับซ้อนมากขึ้น

แนวคิดดังกล่าวสร้างความไม่พอใจให้กับกลุ่มอนุรักษ์อย่างมาก โดยเฉพาะนายสมศักดิ์ บุญยืน ประธานชมรมอนุรักษ์ว่าวแอกอีสาน ได้ออกมาคัดค้านอย่างหนัก ท่านระบุว่าแก่นแท้ของการเล่นว่าวแอกคือการแข่งขันกันที่ความสามารถของช่างทำว่าวในการรังสรรค์ให้ว่าวสามารถกินลมและสร้างเสียงธนูอันกึกก้องกังวานยามลมหนาวพัดโชย ไม่ใช่การตัดสินจากความวิจิตรบรรจงทางสายตาเพียงอย่างเดียว การเปลี่ยนแปลงที่เสนออาจทำให้เสน่ห์และคุณค่าตามแบบฉบับของภูมิปัญญาพื้นบ้านนี้เลือนหายไป

ว่าวแอก ซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมายาวนานในภาคอีสาน มีจุดเด่นอยู่ที่ “เสียงธนู” ที่ติดอยู่บนตัวว่าว ซึ่งเกิดจากการใช้ศาสตร์และศิลป์ในการเลือกไม้ไผ่ การเหลา และการดัดให้เกิดรูปทรงที่เหมาะสมเพื่อก่อให้เกิดเสียงที่เป็นเอกลักษณ์และแตกต่างกันไปตามฝีมือของช่างแต่ละคน เสียงอันก้องกังวานนี้เองที่ถือเป็นจิตวิญญาณของการเล่นว่าวแอก ที่ไม่ใช่แค่ความดัง แต่เป็นความพลิ้วไหวและท่วงทำนองที่เล่าเรื่องราวของลมและธรรมชาติ

คำถามที่ตามมาคือ ทำไมจึงต้องมีการปรับเปลี่ยนในเมื่อการเล่นว่าวแอกในรูปแบบเดิมก็ยังคงได้รับความนิยมและเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลาย เหตุผลเบื้องหลังแนวคิดนี้คือความต้องการที่จะดึงดูดผู้คนรุ่นใหม่ให้หันมาสนใจประเพณีพื้นบ้านมากขึ้น โดยหวังว่าการเพิ่มความหลากหลายในการให้คะแนนจะช่วยกระตุ้นความคิดสร้างสรรค์และเปิดโอกาสให้ว่าวแอกสามารถไปสู่ระดับสากลได้ ด้วยความเชื่อที่ว่าศิลปะที่อยู่บนตัวว่าวและเสียงที่ประณีตจะสามารถสื่อสารกับผู้ชมทั่วโลกได้

สถานการณ์นี้ทำให้เกิดการตั้งคำถามถึงอนาคตของว่าวแอก: การเปลี่ยนแปลงเพื่อเข้าถึงคนรุ่นใหม่จะนำไปสู่การพัฒนาหรือการสูญเสียคุณค่าดั้งเดิม? ความคืบหน้าของประเด็นนี้ยังคงต้องจับตาดูอย่างใกล้ชิด เพราะไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใด การตัดสินใจครั้งสำคัญนี้จะส่งผลกระทบต่อภูมิปัญญาพื้นบ้านอันทรงคุณค่าของไทยอย่างมหาศาล ว่าวแอกจะยังคงเป็นตำนานที่ส่งเสียงกึกก้องไปในลมหนาว หรือจะกลายเป็นเพียงส่วนหนึ่งของอนาคตอันไม่คุ้นเคย? นี่คือคำถามที่รอคำตอบจากสังคมและผู้เกี่ยวข้อง

การถกเถียงนี้สะท้อนให้เห็นถึงความท้าทายในการรักษาสมดุลระหว่างการอนุรักษ์สิ่งเก่าแก่กับการปรับตัวให้เข้ากับการเปลี่ยนแปลงของโลกยุคใหม่ ในขณะที่หลายคนอยากเห็นว่าวแอกยังคงลมหายใจตามแบบฉบับเดิม บางส่วนก็มองว่าการปรับปรุงอาจเป็นหนทางเดียวที่จะทำให้ภูมิปัญญานี้ดำรงอยู่ต่อไปในยุคที่คนรุ่นใหม่ให้ความสนใจกับสิ่งต่างๆ ที่แตกต่างออกไป เสียงของธนูว่าวแอกอาจกำลังส่งสัญญาณถึงการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่กำลังจะมาถึง